THE 

'BASILICA' 

PAEST UM. 

	

KWART-EEU 

S E 

ARGITEKTUUR 

'n Skrywe oor 'n vyf-en-twintigjarige argitektoniese ontwikkeling in Europa, sou min betekenis he, aangesien die vorm van 'n stad so langsaam verander dat honderde jare moet verloop voordat ons bewus word van die ontstaan van 'n nuwe boutrent, In Suid-Afrika het die vinnige groei van ny-werhede en die gebruikmaak van natuurlike hulpbronne 'n fenomenale boukundnige ontwikkeling as gevolg gehad, 
Natuurlikerwys is die ontwikkeling in die groot streek wat die Unie beslaan. nie ewewigtig nie. En nog minder in sommige gevalle vry van die beperkings wat voortspruit uit die gebrek aan 'n versiende boubeleid. Die groei van ons dorpe was in sommige gevalle so snel, dat opeenhoping en verwarring elke bykomstige gerief vernietig. 
Die ekonomiese aspek het 'n groot invloed op die mate van ontwikkeling van 'n stad. En indien ons een of twee voorbeelde ondersoek, salons bevind dat die grondslag van sy bestaan duidelik weerspieel word in sy argitektuur. 
In Pretoria, wat bykans nie geraak word deur die skokke van spekulante en handel nie, word die kalme bestaan van sy inwoners weerkaats in die waardigheid van sy ruime wonings, sy pragtige lane met jakarandas en sy geskiedkundige Kerkplein. 
Ook Kaapstad het 'n kleur van sy eie. 
Manjefieke natuuromgewings, met die beweging van skepe en die kom en gaan van vakansiegangers, gee horn 'n atmosfeer van sy eie. 
Argitektonies het die snelste ontwikkeling te Johannesburg plaasgevind, veral tydens die afgelope paar jaar. In die tydperk het die hele aanskyn van die stad verander. In baie kleineI' sentra het byvoeging tot geboue geleidelik gekom so os bv. nuwe stadsale, skole 

of banke. Maar die verbasende bevolkingsaanwas aan die Rand het akute behuisingsvraagstukke laat ontstaan. Van die oogpunt van hoeveelheid beskou, het die grootste ontwikkeling derhalwe be trekking op behuising (of eerder lewenswys) en waar jarelank een of tweeverdiepinggeboue gestaan het, verrys nou groot veelvuldige verdiepinggeboue of woonapartemente om 'n nuwe gesigseinder te verskaf. 
Die woonapartement wat voorheen die uitsondering in ons land was, word nou alhoemeer die normale woning van die massa. Ongelukkig, egter, word die middepunt van elke groot dorp, selis met al die ruimte om ons heen, alhoemeer oorbewoon. 
Hoe geboue langs nou straatjies neem die sonskyn weg en, sondel lane wat aan oudLonden en Parys herinner, maak hulle verskyning. Dis 'n eienaardige teenstelling met die pragtige vryheid van lugtige wolkekrabbers. 
Ons moet die stad laat asemhaal. Uitgestrekte ruimtes en grasperke moet die 1000.regte massa van enorme kantoor- en apartementgeboue puntueer, of an deI's salons slawe van die geraas en verwarring word. 
Maar in vyf-en-twintig jaar het ons een ding geleer! Die wurggreep van ongeskikte bouvorms van die negentiende eeu is afgewerp en vandag verrys ons geboue sondeI' tierlantyntjies, oorstroom deur lewegewende sonlig en word 'n Suid-Afrika uitgeroep wat die reg eis om in die huidige te lewe. 
Toe sir Herbert Baker die Uniegebou ontwerp het, het hy 'n standaard, 'n simbool vir argitektuur van die toekoms gestel. Hy het getoon dat noodshulpmetodes nie blywend sou wees nie en dat die verantwoordelikheid van die boumeester groot was in 'n vinnig 
119 

ontwikkelende land. Ook in die woningboustyl was hy die eerste om waarde te heg aan die erflating van die ou Hollandse wonings van die Kaap. 
By het ons getoon dat die onafgebroke wit muurvlak en ruime vertrekke tot stand gebring kan word en wenslik is in ons wonings. Vier jaar van oorlog het hierdie nuwe en gesonde rigting gestrem. Toe Suid-Afrika van die terugslag herstel was, het die ontwikkeling voortgegaan, dog met 'n altyd uitbreidende veld vir bedrywigheid. Die tegniese aspekte van die boustyl het meer aandag geniet. Nuwe geboue het ontstaan vir 'n verskeidenheid van doeleindes waaroor tot dusver nie gedroom is nie. Vandag het die bestek van die boumeester as skeppend.
With Acknowledgments to "Die Volkstem." 

organiseerder so verbasend uitgebrei dat dit 'n nuwe lig op sy verantwoordelikheid werp. Die optrek van geboue vir gespesia)iseerde doeleindes maak nuwe vorms noodsaaklik wat uit die aard van die vraagstuk voortspruit en die hoogste mate van uitbeeldingsvermoe van die boumeester vereis. Vry van vooroordeel, neem die boukuns 'n liriese hoedanigheid aan ; dit dui die pols van ons bestaan aan en verhoog elke bedrywigheid. 
Vyf-en-twintig jaar het groot vooruitgang aangedui, maar ons moet nie tevrede wees om in ou groewe voort te gaan enfoute te herhaal nie. Ons behoort sowel die toekoms as die verlede te skat indien ons geboue 'n vrolike agtergrond moet verskaf wat voldoende en ten volle in harmonie sal wees met ons lewenswyse. 
Rex Martlenssen

COMPETITION Extract  from the Assesors Report

FOR  

THE 

PRIME 

MINISTER'S 

RESIDENCE 

AT 

PRETORIA 

In his report on the designs submitted in this competition the Assessor M. J. S. Cleland, F.R./.B.A. said : 

The scheme is one of importance and, although there is no outstanding design and the architectural treatment generally is disappointing, it is clear that many of the competitors have put a good deal of time and thought into their designs. 
It should be emphasised that with all the schemes submitted many alterations and improvements in arrangement would be necessary, and that I look upon the schemes as sketch plan designs. 
	The First Design No.21	Mr. G. Moerdyk. 
I have placed this scheme first principally on account of this competitor having visualised the requirements and the architectural tradition considered desirable for a house of this description and for its simple economic lines and right shape to suit the site. 
The entrance hall is spacious and suitable. 
Prime Minister's study, etc., and morning room are nicely arranged and good stoeps, 
120 

verandahs are provided. The kitchen arrangements are good. The first floor is suitably arranged. The architectural treatment is simple and suitable. Layout of grounds is fair. As previously mentioned there are many matters of detail in this scheme, as with all the schemes, that will require amendment. 
	The Second Design No. 43, 	Mr. J. Stekhoven. 
A very good plan on broad simple lines, cloaks good, entrance hall and gallery very suitable, nursery and school room not in best positions. Kitchen, etc., and bedroom arrangement good. Architectural treatment simple. Layout of grounds good. A scheme with faults but many possibilities. 
	The Third Design No. 22, 	Mr. G. Le Sueur. 
Scheme on good economical lines with good entrance hall arrangements. Study, etc., suitable. Loggia good. School room and nursery would have been better on North. Kitchen, etc., good. Architectural treatment good. Ordinary layout of grounds fair.